Kockar i ubica koji je Francuskoj donio papirni novac, pa je gotovo upropastio
Škot John Law uveo je u Francusku papirni novac i postao najviši finansijski funkcioner zemlje, ali njegova špekulativna mahala srušila je banku i hiljade ljudi ostavila s bezvrijednim papirima, prepričava Klix.ba.
Klix.ba je u rubrici Finansije prepričao priču o Johnu Lawu, Škotu koji je Francuskoj donio papirni novac, a onda je gotovo upropastio. Pozivajući se na historičarku Erin M. Greenwald, portal navodi da je Law izazvao špekulativni balon koji je ubrzao razvoj kolonije Louisiane, ali zamalo srušio francusku ekonomiju.
Francuska je 1715, nakon smrti kralja Luja XIV, imala praznu državnu kasu — dugovi su premašivali dvije milijarde livara, a samo za kamate trebalo je 90 miliona godišnje. Regent Filip Orleanski zato je prihvatio Lawovu ideju banke koja izdaje novčanice zamjenjive za zlato i srebro. Banka je 1718. nacionalizirana i preimenovana u Kraljevsku banku.
Law je 1717. osnovao i Kompaniju Zapada, koja je trgovala s Louisianom. Dionice su se mogle kupiti državnim dužničkim potvrdama, čime je država smanjivala dug. Kompanija je s vremenom prerasla u Kompaniju Indija, najvećeg geografskog opsega među evropskim trgovačkim kompanijama tog doba, koja je obuhvatala i trgovinu robljem.
U jesen 1719. gužva na pariskoj ulici Quincampoix, gdje su se dionice prodavale, bila je tolika da je grad zabranio konje i kočije. Cijena jedne dionice prešla je 10.000 livara, a Law je imenovan generalnim kontrolorom finansija, najvišim administrativnim funkcionerom zemlje.
Slom je počeo početkom 1720. Veliki ulagači masovno su prodavali dionice i tražili zlato umjesto papira, a glasine da u Louisiani nije kako je obećano samo su ubrzale pad. Štampanje sve više novčanica dovelo je do inflacije. Banka je zatvorila vrata 27. novembra 1720., Law je pobjegao iz Francuske, a hiljade ljudi ostalo je s bezvrijednim papirima. Umro je 1729. u Veneciji, od upale pluća.
Law je rođen u Škotskoj 1671. i matematičkim talentom stekao imetak kockanjem po evropskim gradovima. Još 1694. ubio je u Londonu u dvoboju mačem Edwarda Beaua Wilsona — osuđen je na smrt, ali mu je kazna preinačena u novčanu, pa je pobjegao iz zatvora.
Kraj je za Louisianu bio dvojak, piše Klix.ba: doseljavanje je presušilo, a uvoz porobljenih ljudi pao je s 1.100 u 1721. na manje od 100 u periodu 1722–1724. Ipak, Kompanija Indija se oporavila i do 1731. zadržala monopol, donijevši koloniji najveći priliv kapitala, robe i porobljenih ljudi od njenog osnivanja.
Povezane vijesti
Drvo novca vene i gubi listove? Evo najčešćih grešaka zbog kojih krasula propada
Bez kvasca i rerne: Domaće lepinje u tavi gotove za pola sata
Pileći frikase iz jedne tave: Kremasti ručak gotov za 30 minuta
