Nobel za fiziku 2026. pripao Franciscu Halzenu: hvatao 'čestice-duhove' u ledu Južnog pola
Nobelova nagrada za fiziku za 2026. godinu pripala je Francisu Halzenu, naučniku koji je 'čestice-duhove' iz dubina svemira tražio u ledu Južnog pola. Nagrađen je za doprinose čuvenoj opservatoriji IceCube, prenosi Frontal.ba.
Nobelova nagrada za fiziku za 2026. godinu pripala je Francisu Halzenu, prenosi Frontal.ba. Nagrađen je za „odlučujuće doprinose Neutrinskoj opservatoriji IceCube i otkriće visokoenergetskih neutrina astrofizičkog porijekla“.
Priča počinje neobičnom idejom iz 1988. godine — da se jedne od najneuhvatljivijih čestica u svemiru proučavaju pomoću leda na Južnom polu.
Neutrini, zbog svojih osobina poznati i kao „čestice-duhovi“, nemaju električni naboj i gotovo zanemarivu masu pa gotovo ne reaguju s materijom. Milijarde njih svake sekunde prođe kroz naše tijelo i Zemlju, pa ih je izuzetno teško detektovati. Upravo ta osobina čini ih dragocjenim „glasnicima“ iz svemira — visokoenergetski neutrino može nositi informaciju o ekstremnom kosmičkom događaju u kojem je nastao.
Halzen je predložio da se kao detektor iskoristi ogroman volumen prozirnog antarktičkog leda. Kada se neutrino, veoma rijetko, sudari s jezgrom atoma u ledu, nastaje nabijena čestica koja proizvodi slab plavi bljesak, a upravo te bljeskove registruju senzori opservatorije.
Tako je nastala IceCube opservatorija, jedna od najneobičnijih na svijetu, ugrađena u oko kubni kilometar leda na Južnom polu. Prvi senzori postavljani su od 1992, a opservatorija je završena 2011. godine. Nešto kasnije registrovani su visokoenergetski neutrini koji su, po svojim karakteristikama, morali poticati izvan Sunčevog sistema.
Kako Frontal.ba objašnjava, svemir sadrži prirodne akceleratore čestica s energijama do milion puta većim od onih u zemaljskim laboratorijama, a neutrini bi mogli pomoći da se ti izvori pronađu. Južni pol se pokazao idealnom lokacijom jer je duboki led taman, proziran i čist od smetnji.
Povezane vijesti
Nobelova nagrada za fiziku za čestice "duhova": Nagrađen belgijski fizičar Halzen
Nobelova nagrada za fiziku za 2026. pripala Francisu Halzenu: Otkrio 'sablasne glasnike' iz svemira
Nobelova nagrada za fiziku za 2026. ide naučniku koji je u ledu Antarktika lovio čestice iz svemira
